Posjeti moj guestbook, - knjigu posjetilaca. Upisi tvoje utiske...
voljeni grad u srcima Zvornicana
Istorija
Stanovnistvo
Od praistorije pa do danas
Danasnje podrucje Zvornika bilo je prema mnogim historijskim proucavanjima naseljeno jos od
prahistorijskih vremena.
Najstariji poznati stanovnici zvornickog podrucja bili su Skordisci - narod keltskog porijekla. Nakon
dolaska Rimljana na Balkan Skordisci su prihvatili rimsku vlast.
Pretpostavlja se da su slovenska plemena dosla na ovo podrucje u drugoj polovini VI vijeka. Medjutim ni
do danas nisu pronadjeni neki ostatci nekog ranoslovenskog naselja.
Zvornik je imao izuzetno veliku gustinu naseljenosti 162 st/km2.
Brojne nekropole stecaka u opstini su dokaz da je ovaj grad, kao i mnogi drugi bosansko-hercegovacki gradovi, bio naseljen bogumilima.
Prvi popisi stanovnistva su odrzani jos u tursko doba i tada vec je zabiljezena prevaga Muslimansko -
Bosnjackog stanovnistva.
Zvornicanin magistar Himzo Tulic u svojoj knjizi “Zvornicka sirat cuprija” navodi:” Turci su u vise navrata
mijenjali etnicku sliku na ovim prostorima doseljavanjem pravoslavaca iz Hercegovine, sa podrucja
Starog Vlaha.
Naseljavanjem Vlaha vrseno je na granici prema Ugarskoj (sadasnja Semberija) i u dolini Drine, uz
najvazniji putni pravac Srebrenica - Zvornik Raca.
Kao cuvari komunikacija i granice, doseljenici, uglavnom stocari, formirali su pravoslavna naselja koja
i danas figuriraju na prostorima zvornicke opstine (Zelinje, Drinjaca, Celopek, Trsic, Tabanci, Jasenica
Rocevic, Pilica, Lokanj i Rastosnica). Danas u njemu zive samo pravoslavci.
ETNICKI SASTAV STANOVNISTVA PREMA POPISIMA 1910 - 1991
| | Godina | Bosnjaci | Pravoslavni | Katolici | Evangelisti | Jugosloveni | Ostali | Ukupno |
| 1910 | 2092 | 754 | 185 | --- | --- | 657 | 3688 |
| % | 57 | 20 | 5 | --- | --- | 18,0 | 100 |
| 1931 | 2304 | 886 | 177 | 7 | --- | 113 | 3487 |
| % | 66,1 | 24,4 | 5,1 | 0,20 | --- | 3,20 | 100 |
| 1981 | 40801 | 30064 | -- | --- | 1970 | 1010 | 73842 |
| % | 55,3 | 40,7 | -- | --- | 2,60 | 1,40 | 100 |
| 1991 | 48208 | 30839 | 120 | --- | 1225 | 719 | 81111 |
| % | 59,4 | 38 | 0,20 | --- | 1,50 | 9,00 | 100 |
Historija i zbivanja oko Zvornika
Zvornik se prvi put pominje u historiji 1410 godine i to pod imenom Zvonik a 1519 godine pod danasnjim
nazivom Zvornik.
Zvornicki stari grad (tvrdjava) nastao je znatno ranije vjerovatno nakon formiranja granice izmedju BiH i
Srbije tj.u drugoj polovini XIII ili na pocetku XIV vijeka. Postoje predpostavke da su ga izgradili bosanski feudalci ili
madjari. Podignut je na pogodnom mjestu gdje Drina izlazi u plodnu ravnicu gdje su oduvjek bile znacajne
komunikacije a narocito je bila vazna komunikacija od Dubrovnika kao trgovackog centra prema “Sirmijumu” tj
Sremskoj Mitrovici. Nema pouzdanih podataka o tome koje tacno podigao zvornicki stari grad “Kula grad”.
Kao razvijeno gradsko podrucje Zvornik je bio privlacan za dubrovacke trgovce i zanatlije.
U periodu 1415 - 1435 postojala je dubrovacka naseobina kao i franjevacka crkva u Zvorniku. Medjutim Turci su je pretvorili u Dzamiju na
Fetiji (dio grada 15 m. veca nadmorska visina).
Kao i mnogi srednjovijekovni gradovi Zvornik je imao sam grad gdje je bilo sjediste vlastele i podgradja. Centar
grada je imao trg gdje se odvijao poslovni i javni zivot. Trg grada je bio okruzen kucama trgovaca i zanatlija u
kojima su bile i njihove zanatske radnje.Grad je imao svratiste za putnike (hanove), carinarnicu, i gostionu. Isto
tako grad je uredio gradsku upravu te su Turci odlucili da u njemu osnuju svoj administrativni centar.
Evlija Celebija o stanovnicima Zvornika
Poznati Turski putopisac Evlija Celebija je boravio u Zvorniku 1664 godine i tada je
zabiljezio, ”Stanovnici su Bosnjaci, govore bosanski, nose cohane dolame, tijesne
krajiske caksire s kopcama i gizdaju se. Ima mnogo basta i vinograda. Iz ovog kraja
glasovite su sljive, jabuke, tresnje, hrastove daske, smrce, vina, ovcija vuna i govedja
koza. Skela dobro radi. Stanovnici su dobri trgovci.” Prema njegovim podacima u
Zvorniku je tada bilo 6 dzamija, 8 tekija, javno kupatilo, 3 hana, 7 mekteba, 3 medrese i
8 mesdzida.
Ruski konzul o Zvorniku - 1874 god
Prema podacima ruskog konzula 1874 god. na Zvornickom podrucju je bilo 28 megteba (1354) ucenika i 4
hriscanske skole sa 147 ucenika.
Zvornik pod Austrougarskom vladavinom
Godine 1878 tursku vladavinu zamijenila je austrougarska.
U doba austrougarske okupacije (1878-1918) Zvornik
spada u razvijenija mjesta u Bosni.I dalje je bio sreskó srediste sa razvijenim zanatstvom i trgovinom. Tadasnjem
zvornickom srezu pripadalo je i podrucje danasnje opstine Kalesija, dijelovi opstine Ugljevik, Lopare i Bijeljina
(Glavicice).U cilju obezbjedjivanja koliko - toliko pismenih radnika i predradnika, kao i skolovanje djece svojih
cinovnika, Austrija je u Zvorniku 1886 godine otvorila narodnu (drzavnu) osnovnu skolu. Izgradjeni su makadamski
putevi za Sarajevo, Srebrenicu i Bijeljinu koji su dugo vremena bili u upotrebi neki cak i danas.Narocito je bio
znacajan uticaj austrijske arhitekture na Zvornicku arhitekturu i gradjevinarstvo. I danas postoji zgrada opstine,
“Kasina” nekadasnji "Oficirski dom" vojna bolnica na Fetiji, bivsa zgrada osnovne skole u Beksuji, posta a u
novije vrijeme zgrade “Agroproma”.
U Zvorniku je Austrija imala jak vojni garnizon koji je 1910 god. imao 651 vojnika i oficira.
Za vrijeme austrougarske vladavine od kulturno-prosvetnih i sportskih i sportskih ustanova i organizacija bile su u
Zvorniku dvije osnovne skole, Sokolsko drustvo “Srpski soko”, Srpska narodna citaonica, medresa i ruzdija (visi
stupanj muslimanskih vjerskih skola), kao i nekoliko mekteba za osnovnu vjersku pouku muslimanske djece. Od
vjerskih objekata bile su dvije crkve (pravoslavna i srpska), 7 dzamija i jedna sinagoga. Postojala je i jedna
muslimanska citaonica koja se zvala “Kerethana”.
1918 - 1944
Zvornik je srediste sreza sa istim granicama jos od okupacije od Austrougarske. 1929 pripadao je Drinskoj
banovini sa sjedistem u Sarajevu. Bio je u sastavu tuzlanskog okruga i imao 10 opstina. U ovom periodu Zvornik je
znacajno trgovacko mjesto sa dosta starih ducana ali i nekoliko ducana koji su uredjeni po evropskom uzoru.
I u ovom periodu Zvornik je raskrsnica puteva. U ovom periodu podignut je zeljezni most na Drini kao i bolnica na
Fetiji.
Od zdravstvenih ustanova nakon stvaranja Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca u Zvorniku (ovdje se muslimani
izuzimju kao konstitutivni narod jedne drzave) je postojala samo jedna ambulanta, jedna apoteka, jedan sreski
ljekar i apotekar. Cesto su se javljale epidemije kuge i sifilisa pa je osnovana specijalna ambulanta za lijecenje
ovih bolesti.
Zvornik za vrijeme Drugog svijetskog rata
1941 - 1945
U Drugom svijetskom ratu Zvornik je bio bombardovan od njemacke avijacije.
Za vrijeme II svijetskog rata Zvornik je bio u sastavu t.zv. Nezavisne Drzave Hrvatske. Zbog
toga mozda i danas pojedini hrvati smatraju da bi trebao biti u sastavu “ Velike hrvatske”.
Odmah po formiranju kvislinske vlasti postaje “kotarsko” mjesto i mjesto i sjediste ustaskog logora, a
administrativno ukljucen u Veliku zupu Usore i Soli, (kada se ovo zna nije tesko razumjeti zasto se
neki hrvati i danas bore za isti cilj formiranja Usore i Soli). To je razlog da je Zvornik odmah i bez teskoca
zaposjednut od strane njemackih i ustaskih jedinica. Zvornik postaje oslonac ustaske i kvinsliske vlasti gdje su
formirane zandarmerijske stanice u Zvorniku, Kozluku, Palatoru, Tavni, Drinjaci i Sapni.
Odmah po uspostavljanju okupatorske i izdajicke vlasti u Zvornickom kraju je poceo Ustaski teror nad Srbima i
Jevrejima. Zbog toga je jedan broj srba izbjegao u Srbiju.
Ustaski i cetnicki pokret nije imao veliku podrsku medju samim zvornickim
stanovnistvom. Mali broj stanovnika se prikljucio tim pokretima.
Zvornik je bio postedjen bratoubilackog rata vec su se medjusobno potpomagali i stitili kao prijatelji i komsije.
U ovo doba je poznat samo jedan cetnicki zlocin ali na podrucju Sopotnika ucinjen od cetnika iz Kravice.
U toku rata Zvornik je bio vise puta oslobadjan od partizanskih jedinica medjutim konacno oslobodjen 19
februara 1945 godine.
Start
Zvornik poslije Drugog svijetskog rata
1945-1992
Nakon drugog svijetskog rata Zvornik je veoma zaostalo podrucje koje je trebalo obnoviti i prosvijetiti.
U Zvorniku su formirane sve drustveno politicke organizacije.
Uvodjenjem novog komunalnog sistema 1955 godine ukinuti su srezovi u Srebrenici i Vlasenici i pripojeni
Zvornickom srezu. Vec 1958 god. ukinut je Zvornicki srez i pripojen tuzlanskom srezu.
Stanovnistvo se bavilo isto kao i prije rata zanatstvom i zemljoradnjom a u samom gradu trgovinom,
zanatstvom i ugostiteljstvom tako da su ove djelatnosti bile osnova zvornicke privrede.
Privreda
1956 godine izgradjen je “Novi izvor” koji je proizvodio gradjevinske materijale: crijep, ciglu, betonske
elemente, mermerne blokove, kamen krecnjak, kvarcni pjesak, kamen tucanik, kalcijum karbonat, serpentin i.t.d.
Dolazi do formiranja mnogih industrijskih kapaciteta i preduzeca u Zvorniku kao sto su: Stolarsko “Mladost”,
ugostiteljsko “Majevica”, prehrambeno “Zitopromet” autotransportno “Autotransport”, za
eksploataciju suma “Jelica”, gradjevinsko “Graditelj”, krojacko “Ukus” , trgovacka
preduzeca “Zadruzni magazin”, poslovni “Duhan”, “Prvi maj”; “Uzor”, “Tehnometal” te
“Obucarska i brijacka zadruga”.
1957 godine u sastavu preduzeca “Novi izvor” je podignuta “CIGLANA” sa prvim modernim dimnjakom a zatim 1962
god. pocinje sa radom “Fabrika sperploce” a u godinama koje slijede citav niz industrijskih objekata koji su
locirani u industrijskoj zoni u Karakaju. Jedan od najvecih je “Tvornica glinice - Birac” koja je sastavni dio
"Energoinvesta - Sarajevo", ali koja je bila i najveci zagadjivac okoline narocito rijeke Drine.
Vanprivredni kapaciteti
U Zvorniku je bilo sjediste Osnovne banke - Privredne Banke - Sarajevo, Filijala drustvenog
knjigovodstva i ZOIL za pet opstina kao i PTT saobracaj i “Tuzlaputevi” koji su djelovali
na vecem broju opstina.
Medicinski centar “Peti juli” je imao regionalni karakter sa skoro 900 zaposlenih, 140 ljekara i
stomatologa od cega je bilo 45 specijalista.
Skolstvo
Na podrucju Zvornika je radilo u devet osnovnih skola jedna specijalizovana i 28 podrucnih cetverorazrednih
skola sa preko 12 000 ucenika i 400 nastavnika.
Sadrzaj
Moj e-mail
Copyright © JULI 1998
Izet Karaosmanovic. All rights reserved.
SLIKE